ORUÇ VE İLAÇ

20.04.2021 11:25

Eczacınız en yakın sağlık danışmanınızdır, mübarek Ramazan ayı münasebetiyle oruç danışmanınız da aynı zamanda.



Şaka bir yana dini tasarrufta bulunmak veya yorum getirmek benim haddime değil! En doğru bilgiyi diyanetin internet sitesinden bulabilirsiniz. Benim alanım sağlığınız! Bu bile bilgim ölçüsünde!

 

Yaklaşık 15 saatlik açlık ve susuzluk ile bedenimizi ve nefsimizi terbiye ettiğimiz oruç süresince vücudumuzda gerçekleşen kimyasal olaylar bizi zorlar. Değişen beslenme alışkanlıkları, uyku düzeni değişiklikleri sadece mide bağırsak sistemimizi değil tüm organlarımızı etkiler. Sirkadyen ritmimizin (biyolojik saat) değişmesi bağışıklık sistemimiz de dahil tüm vücudumuzu etkiler. (Bu nedenle maske mesafe ve hijyene daha fazla dikkat etmeliyiz)

Kan şekerinin düşmesi sinirlilik, odaklanma problemleri, duygu durum değişiklikleri, uykulu olma hali yapabileceği gibi bedenen halsizlik görülebilir. Aşırı sıvı kaybı ve eşlik eden kan şekeri düşüklüğü özellikle kalbin daha fazla çalışmak zorunda kalmasıyla sürer. Kırılgan, hassas dengede duran kişilerin bedenlerinin buna adaptasyonu kolay olmayabilir. Hele bir de ilaç gibi, bozuk bir düzene müdahale etmek için kullanılan bir ajanın yanlış kullanımı eklenirse işler daha da çetrefilleşebilir.

Kullandığınız ilacın yarılanma ömrü, ilacın emilimi, vücutta dağılımı, vücuttan atılımı bireyin normal şartlarda sürdürdüğü beslenme ve bedensel faaliyetlerine göre hesaplanır. Bir ilacın ne zaman alındığı, birlikte alınan ilaçlar ile etkileşimi, birlikte alınan yiyecekler ile etkileşimi, kişinin metabolizma farklılıkları, kullanılan ilacın etkinliğini ve yan etki riskini değiştirir.

İyi niyetli insanlar zaman zaman oruç gibi hassas bir ibadet için durumlarını benimle paylaşıyor ve fikir alış verişinde bulunuyoruz. İçlerinden bazıları günahlarına ortak arasalar da (: eczacılık ilmi dahilinde yanıt vermeye çalışıyorum. Karşılaştığım bazı vakalar üzerinden birlikte düşünelim istiyorum;

Vaka 1: Epilepsi hastası bir baba, oruç tutabilir miyim diyor?

Bir bakalım: Hipertansiyon ve kalp ritim bozukluğu da eşlik eden hasta, toplamda 4 farklı ilaç içiyor. Levetirasetam etken maddeli epilepsi ilacı günde iki kez almalı, diğer ilaçları ise sabah günde bir kez! Obez ve 50 yaş üstü olan hastanın ergen yaşta iki çocuğu ve yine daha başka sağlık problemleri de olan eşi var. Bedenen çalışan, bahçelere budama yapmaya giden, hayvancılık yapan bu bey efendi daha 3 hafta önce yeni bir atak yaşamıştı. Bu kişi oruç tutabilir mi?

Epilepsi atak sıklığını azaltmak için kullandığı ilacının yarılanma süresi ortalama 7 saat. Bu sahurda aldığı ilk doz ilacının etkinliğinden, öğleden sonra faydalanamayacak anlamına gelmekte. Hipertansiyon ilacı bir kombinasyon ve bunlardan biri idrar söktürücü. Oruçlu olduğu sürece su alamayacağı gibi, hem bedenen çalıştığı hem de idrar söktürücü ilacının etkisiyle daha fazla su kaybedecek. Zaten kalp ritim bozukluğu da var. Sıvı kaybına bağlı şok yaşama, epilepsi atağı yaşama, kalp krizi yaşama ihtimali bu bilgiler ışığında yüksek!

İşine gittiği kişinin işini kötü yapmaya, iki çocuğunu ve eşini zorda bırakmaya hakkı var mı?

Vaka 2: Henüz kırklı yaşlarında, insülin kullanmayan tip 2 şeker hastalığı bulunan bir dolmuş şoförü. Oruçta kendimi halsiz hissediyorum ne yapabilirim diyor?

Kan şekerini kontrol altına almak için sadece iki türlü ilaç kullanıyor. Bir tane aç karnına aldığı glimeprid ve bir de günde iki kez aldığı metformin. Sigara da içen şoför kardeşimiz günde en az bir kez de bir ağrı kesici içiyor. 12 yaşında bir oğlu olan abimizin eşi 6 aylık da hamile. Bu kişi oruç tutabilir mi?

Aç olarak tükettiği glimeprid adlı ilacını sahurda alması dışında, bir şeker hastalığı ile ilgili bir sorun yok. Günlük aldığı ağrı kesici ve tükettiği sigara nedeniyle 50 li yaşlarında pek çok hastalığı zaten kucaklayacak. Dolmuşun arka camına da “Gözlerinin hastasıyım, ilaçların ustasıyım” diye yazdırır muhtemelen. Vücut kitle indeksi tahminen fazla kilolu kategoride olan şoför abimizin anksiyetesi ne zaman başlar? Dikkati ne zaman dağılmaya başlar?

Taşıdığı yolcuların canı, geride bırakacağı hamile eşi ve aslan parçası oğlunun vebali kime olur?

Vaka 3: Otuzlu yaşlarında ev hanımı, şizofreni nedeniyle psikiyatri ilaçları kullanıyor. Daha önce bir kez öz kırıma teşebbüs etmiş, bir kez de komşusunu çocuklarını kendisinden çalmaya çalışmakla suçlayarak saldırmış. Bu ablamız oruç tutabilir mi?

3 küçük çocuğu olan bu hanım efendi mütemadiyen çocuklarını dövüyor. Eşi 2 yıl önce vefat etmiş! Günde tek sefer kullandığı ariprazol ve esitolapram adlı iki ilacı dışında haftada iki ya da üç kez aldığı migren ilaçları var.

Henüz tedavisi stabil hale gelmemiş bu bayanın, kan şekerinin düşmesine ve susuzluğa bağlı migren atağı yaşaması, hayaller görmesi durumunda kendisine veya çocuklarına zarar verme olasılığı nedir?

Vaka çeşitlerini artırabilirim, ama Oruç İbadeti ile ilgili hüküm vermek, söylediğim gibi benim haddime değil.

Tiroid ilacı kullananlar, şeker, kalp, kanser başta olmak üzere çeşitli hastalıklar nedeniyle tedavi alanlar ulaşabilirlerse muhakkak doktorlarına ve/veya eczacınıza ilaçlarınızın kullanım zamanlarını sorun! Danışın!

Pandemi belasıyla uğraşılan şu günlerde hatalı ilaç kullanımına bağlı yaşanacak olaylar, zaten tıka basa dolu olan hastanelerin iş yükünü daha da fazla artıracaktır.  Sağlığımıza dikkat etmek bireysel zorunluluğun yanı sıra toplumsal da bir gerekliliktir.